Trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân theo Thông tư 25/2022: cấp đủ rồi, ai kiểm tra việc sử dụng?

Đầu ca sáng, cổng công trường. Kho đã phát mũ bảo hộ và áo phản quang từ tuần trước, sổ có chữ ký đầy đủ. Nhưng lúc người lên giàn giáo, có người đội mũ không cài quai, có người khoác áo phản quang trên tay vì trời nóng, có người để mũ ở lán. Trên giấy, doanh nghiệp đã "trang cấp". Ngoài hiện trường, câu hỏi khó hơn nhiều: ai đang kiểm tra việc dùng, và kiểm tra bằng cách nào?

Bài này đọc lại hai văn bản gốc — Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13 và Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH về chế độ trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE) — để tách rõ ba việc mà nhiều nơi đang gộp làm một: cấp, hướng dẫn, và kiểm tra việc sử dụng.

Lưu ý: Bài viết diễn giải quy trình vận hành cho HSE/HR, không phải tư vấn pháp lý. Hãy đối chiếu văn bản gốc và hướng dẫn của cơ quan quản lý lao động tại địa phương. Zebra AI hỗ trợ cảnh báo sớm; quyết định luôn thuộc về người phụ trách an toàn.

Luật nói gì: hai phía, hai nghĩa vụ

Phía người sử dụng lao động. Điều 16 khoản 3 Luật 84/2015 yêu cầu: "Trang cấp đầy đủ cho người lao động các phương tiện bảo vệ cá nhân khi thực hiện công việc có yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại."

Phía người lao động. Điều 17 khoản 2 yêu cầu người lao động "sử dụng và bảo quản các phương tiện bảo vệ cá nhân đã được trang cấp" trong quá trình làm việc.

Điều 23 Luật 84 đặt bốn nguyên tắc trang cấp (khoản 3):

• a) Đúng chủng loại, đúng đối tượng, đủ số lượng, bảo đảm chất lượng theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
• b) Không phát tiền thay cho trang cấp; không buộc người lao động tự mua hoặc thu tiền của người lao động để mua PPE.
• c) Hướng dẫn, giám sát người lao động sử dụng PPE.
• d) Tổ chức khử độc, khử trùng, tẩy xạ bảo đảm vệ sinh đối với phương tiện bảo vệ cá nhân đã qua sử dụng ở những nơi dễ gây nhiễm độc, nhiễm trùng, nhiễm xạ.

Điểm c là chỗ hay bị bỏ quên. Phát xong chưa phải là xong.

Thông tư 25/2022 cụ thể hóa ra sao

Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH ban hành ngày 30/11/2022, có hiệu lực từ 01/04/2023, thay Thông tư 04/2014/TT-BLĐTBXH. Những điểm HSE nên đánh dấu:

• PPE gồm những gì (Điều 3 khoản 2): bảo vệ đầu; mắt, mặt; thính giác; cơ quan hô hấp; tay; chân; thân thể; chống ngã cao; chống điện giật, điện từ trường, tia phóng xạ; chống đuối nước; và loại khác.
• Phải dùng được (Điều 3 khoản 3): PPE phải ngăn ngừa hiệu quả, "dễ dàng trong sử dụng, bảo quản và không gây tác hại khác".
• Danh mục theo nghề (Điều 5 khoản 2–3): lập danh mục theo Phụ lục I; nghề chưa có trong phụ lục nhưng có yếu tố nguy hiểm thì doanh nghiệp chủ động xây dựng thêm.
• Người lao động không trả tiền (Điều 5 khoản 6) và có quyền yêu cầu bổ sung hoặc đổi loại PPE cho phù hợp thực tế.
• Hướng dẫn và kiểm tra (Điều 6 khoản 1): người sử dụng lao động "phải tổ chức hướng dẫn người lao động sử dụng thành thạo… và phải kiểm tra việc sử dụng."
• Kỷ luật theo nội quy (Điều 6 khoản 3): người lao động không dùng đúng quy định thì chịu kỷ luật theo nội quy lao động hoặc pháp luật.
• Cấp lại (Điều 6 khoản 4) khi mất, hư hỏng, hết hạn; loại bỏ ngay PPE hư hỏng (Điều 6 khoản 2).
• Sổ trang cấp có chữ ký (Điều 8 khoản 3) theo mẫu Phụ lục II; Thông tư "khuyến khích người sử dụng lao động thực hiện số hóa việc theo dõi, cấp phát".
• Kế hoạch hằng năm (Điều 8 khoản 1), có tham khảo tổ chức đại diện người lao động, gồm cả dự phòng.

PPE là lớp bảo vệ cuối, không phải lớp đầu

Pháp luật Việt Nam yêu cầu làm biện pháp kỹ thuật trước khi trang cấp PPE. Điều 23 khoản 2 Luật 84 yêu cầu người sử dụng lao động thực hiện các giải pháp về công nghệ, kỹ thuật, thiết bị để loại trừ hoặc hạn chế tối đa yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại và cải thiện điều kiện lao động; Điều 5 khoản 1 Thông tư 25 nói rõ việc này làm trước khi trang cấp PPE.

Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hoa Kỳ (NIOSH) hệ thống hóa nguyên tắc này thành hierarchy of controls — thang kiểm soát năm bậc: loại bỏ, thay thế, kiểm soát kỹ thuật, kiểm soát hành chính, rồi mới đến PPE. NIOSH viết PPE "có thể hiệu quả, nhưng chỉ khi người lao động dùng đúng và đều đặn". Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hoa Kỳ (OSHA) thêm một ý thực tế: PPE không vừa người có thể là khác biệt giữa được che chắn an toàn và bị phơi nhiễm nguy hiểm.

Nói cách khác: rào chắn mép sàn, lưới che, lối đi tách khỏi vùng xe cẩu… phải làm trước. Mũ và áo phản quang là thứ còn lại khi các biện pháp đó chưa loại trừ hết rủi ro — và vì là lớp cuối, nó chỉ có tác dụng khi được đội, được mặc, mỗi ca.

Khoảng trống giữa "đã cấp" và "đang dùng"

Sổ ký nhận chứng minh đã cấp. Nó không chứng minh đang dùng. Ở công trường, khoảng trống này thường đến từ những việc rất đời thường:

• Mũ không vừa, nóng, nên tháo ra giữa ca.
• Áo phản quang cởi khi nghỉ, quên mặc lại khi quay vào vùng xe chạy.
• Người mới, thợ nhà thầu phụ vào sau buổi hướng dẫn.
• Cán bộ an toàn phải phủ nhiều điểm cùng lúc, không thể đứng ở mọi lối vào.

Đây đúng là phần việc mà Điều 23 khoản 3 điểm c Luật 84 và Điều 6 khoản 1 Thông tư 25 giao cho người sử dụng lao động: hướng dẫn, giám sát, kiểm tra việc sử dụng.

Checklist trang cấp – sử dụng PPE cho HSE

Zebra hỗ trợ ở bước 7 — và chỉ ở phạm vi đó

Zebra không thay sổ trang cấp, không thay buổi hướng dẫn, không thay cán bộ an toàn. Phạm vi hiện tại rất hẹp và nói rõ:

• Camera AI phát hiện hai loại PPE: mũ bảo hộ và áo phản quang.
• Khi khung hình cho thấy thiếu một trong hai ở vùng đã cấu hình, hệ thống gửi cảnh báo.
• Người phụ trách an toàn xem lại và quyết định: nhắc nhở, yêu cầu bổ sung PPE, hoặc bỏ qua nếu là báo nhầm.

Với các loại PPE khác (kính, găng tay, dây an toàn chống ngã cao, khẩu trang lọc bụi…), việc kiểm tra vẫn do người làm. Cảnh báo camera là thêm một đôi mắt ở lối vào, không phải bằng chứng "đã tuân thủ".

Nếu doanh nghiệp đang rà lại danh sách người cần huấn luyện cho các công việc nghiêm ngặt, xem thêm bài Huấn luyện ATVSLĐ nhóm 3 sau Thông tư 27/2026 — hướng dẫn dùng PPE thường đi cùng buổi huấn luyện an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp có được trừ lương hoặc thu tiền người lao động để mua mũ, áo bảo hộ không? Không. Điều 23 khoản 3 điểm b Luật 84/2015 cấm buộc người lao động tự mua hoặc thu tiền của họ để mua PPE; Điều 5 khoản 6 Thông tư 25/2022 nêu người lao động không phải trả tiền về việc sử dụng PPE. Riêng trường hợp mất, hư hỏng không có lý do chính đáng, Điều 6 khoản 4 Thông tư 25 cho phép bồi thường theo nội quy lao động.

Phát tiền "phụ cấp bảo hộ" thay cho đồ bảo hộ có được không? Không. Điều 23 khoản 3 điểm b Luật 84 ghi rõ không được phát tiền thay cho việc trang cấp PPE.

Đã có sổ ký nhận thì đã đủ nghĩa vụ chưa? Chưa. Sổ (Điều 8 khoản 3 TT25) chứng minh việc cấp. Điều 6 khoản 1 TT25 còn yêu cầu hướng dẫn sử dụng thành thạo và kiểm tra việc sử dụng.

Người lao động không đội mũ bảo hộ thì xử lý thế nào? Điều 17 khoản 2 Luật 84 buộc người lao động sử dụng PPE được cấp. Điều 6 khoản 3 TT25: vi phạm thì chịu kỷ luật theo nội quy lao động của cơ sở hoặc theo pháp luật — vì vậy nội quy cần ghi rõ.

Thông tư 25/2022 còn hiệu lực không? Tại thời điểm biên soạn (01/11/2026), cơ sở dữ liệu văn bản vbpl.vn và vanban.org đều ghi Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH "Còn hiệu lực". Sau khi chức năng quản lý lao động chuyển về Bộ Nội vụ, hãy kiểm tra lại văn bản thay thế hoặc hướng dẫn mới trước khi áp dụng.

Bước tiếp theo

Rà lại cột 7 trong checklist: ở mỗi lối vào vùng nguy hiểm, hiện ai đang kiểm tra mũ và áo phản quang, vào giờ nào? Nếu muốn xem cách camera AI cảnh báo thiếu mũ bảo hộ, áo phản quang để người giám sát quyết định, tham khảo tại zebra.vn.

Nguồn chính: Luật 84/2015/QH13 và Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH (bản PDF ký trên vanban.chinhphu.vn); NIOSH Hierarchy of Controls; OSHA Personal Protective Equipment. Truy cập 01/11/2026.